stokłosa żytnia

Bromus secalinus L.
Nazwa angielska: rye brome
Rodzina: wiechlinowate (Poaceae), dawniej trawy (Gramineae)

Wygląd, cechy szczególne

Osiąga od 30 do 90-120 cm wysokości. Źdźbła ma wzniesione, pojedyncze lub w luźnych kępkach, w kolankach na ogół owłosione. Liście taśmowate, wierzchem często luźno owłosione, dolne pochwy zazwyczaj nagie. Języczek krótki, postrzępiony. Wiecha rozpierzchła, do 20 cm długości, początkowo wyprostowana, po przekwitnięciu zwisająca jednostronnie. Kłoski spłaszczone, najpierw zielone, później ciemnożółte lub brązowe. Ziarniaki duże (6-9 mm dł. 1-2 mm szer.),  ciemnobrunatne, z brzeżnymi rowkami na stronie grzbietowej (aktualizacja 30-03-2025).

Okres kwitnienia

czerwiec-lipiec

Cykl życiowy, biologia

Stokłosa żytnia to jednoroczna (wg niektórych źródeł czasami także dwuletnia) silnie krzewiąca się trawa. Wschodzi głównie jesienią, rzadziej wiosną. Jeden egzemplarz wytwarza przeciętnie 800-1600 ziarniaków, które zachowują zdolność do kiełkowania średnio przez około 2-3 lata (mniej niż 5 lat) (aktualizacja 09-02-2025). Ziarniaki bardzo dobrze kiełkują z powierzchni oraz z najpłytszej warstwy gleby (do ok. 3 cm). Z głębokości 6 cm obserwowane są już tylko pojedyncze wschody [1] (aktualizacja 04-10-2021). 

Występowanie, szkodliwość

Stokłosa żytnia przed laty należała do pospolitych chwastów zbożowych. Jej ziarniaki bardzo łatwo rozprzestrzeniały się wraz z materiałem siewnym. Z czasem, głównie ze względu na coraz lepsze doczyszczanie ziarna, a także coraz intensywniejszą ochronę herbicydową plantacji, zagrożenie tym gatunkiem stopniowo malało. W 2006 roku stokłosa żytnia została uznana za gatunek zagrożony wyginięciem. Jednak w ostatnich kilkunastu latach roślina ta zaczęła coraz częściej pojawiać się na polach uprawnych. Podejrzewa się, że ma to związek ze zmianami w agrotechnice, zwłaszcza z coraz powszechniejszymi uproszczeniami uprawowymi. Ponowna ekspansja tego gatunku doprowadziła do usunięcia go z listy roślin zagrożonych (aktualizacja 25-09-2025).

Stokłosa żytnia występuje na glebach zróżnicowanych pod względem typu, rodzaju i odczynu (pH 4,5–7,5), co sugeruje jej szeroką tolerancję na warunki glebowe [5] (dodano 08-07-2025). Zachwaszcza głównie zboża ozime. Jest to gatunek silnie konkurencyjny, który może spowodować duże straty plonu. Z badania przeprowadzonego w IOR-PIB wynika, że 3-4 szt. stokłosy żytniej mogą spowodować 10% straty plonu pszenicy ozimej (odmiana krótkosłoma) [1].

Typowe warunki siedliskowe

wskaźnik świetlny: pełne światło
wskaźnik wilgotnościowy: gleby świeże
wskaźnik trofizmu: gleby umiarkowanie ubogie
wskaźnik kwasowości gleby: gleby umiarkowanie kwaśne (5≤ pH <6) – gleby obojętne (6≤ pH <7) [2]

Zwalczanie stokłosy żytniej

Wrażliwość na herbicydy np*: jodosulfuron metylosodowy + mezosulfuron metylowy, propoksykarbazon sodowy + mezosulfuron metylowy.

Inne informacje

W starożytności i średniowieczu stokłosę żytnią wysiewano czasami jako roślinę zbożową i próbowano uszlachetniać. Próby wyhodowania odmian uprawnych tego gatunku kontynuowano w latach 50. XX wieku w IUNG w Gorzowie Wielkopolskim [3] (dodano 23-06-2021). W niektórych regionach stokłosę żytnią wykorzystywano w czasie niedoborów żywności (z nasion robiono kaszę lub dodawano do ziarna mielonego na mąkę) [4] (dodano 26-10-2022).

źródła:
1. Adamczewski K. Kaczmarek S., Kierzek R., Urban M. 2015. Germination biology and weed thresholds of rye brome (Bromus secalinus) in wheat (Triticum aestivum L.). Pak. J. Agri. Sci. 52 (4): 989–995.
2. Zarzycki K., Trzcińska-Tacik H., Różański W., Szeląg Z., Wołek J., Korzeniak U. 2002. Ecological indicator values of vascular plants of Poland. Ekologiczne liczby wskaźnikowe roślin naczyniowych Polski. Wyd. Inst. Bot. PAN, Kraków, 183 ss.
3. Kapler, A. M. 2020. Nowe stanowisko Bromus secalinus (Poaceae) w Polsce środkowej. Fragmenta Floristica et Geobotanica Polonica XXVII(2): 731-734.
4. Łuczaj Ł. 2008. Dziko rosnące rośliny jadalne w ankiecie Józefa Rostafińskiego z roku 1883. Wiadomości Botaniczne 52: 39-50.
5. Węgrzynek B., Nowak T. 2013.  Bromus secalinus (Poaceae) na Wyżynie Śląskiej – tendencje dynamiczne w świetle 17 lat obserwacji. Fragmenta Floristica et Geobotanica Polonica 20(2): 259-266.

Przeczytaj także: Trudne chwasty jednoliścienne w uprawie zbóż