barszcz Sosnowskiego

Barszcz Sosonowskiego - rozeta liściHeracleum sosnowskyi Manden.
Nazwa angielska:
Sosnowsky’s Hogweed
Rodzina: selerowate (Apiaceae)

Wygląd, cechy szczególne: Barszcz Sosnowskiego jest jedną z najwyższych roślin zielnych na świecie, jego pęd osiąga zazwyczaj do około 3,5m wysokości (przy średnicy u podstawy 10-12cm), jednak opisywano osobniki 4-5metrowe, a nawet większe. Łodyga jest okrągła, bruzdowana, pokryta brunatnymi plamami. Liście odziomkowe oraz wyrastające z dolnej partii łodygi są trójkątne lub pierzastodzielne, ulokowane wyżej mają trójdzielnie naciętą blaszkę. Długość blaszek liściowych może przekraczać 1,5m. Kwiatostanem jest baldach, tworzony przez kilkadziesiąt baldaszków. Na każdym osobniku powstaje jeden baldach centralny (średnica do 75cm) oraz mniejsze baldachy boczne. Kwiaty są barwy białej, czasami różowawe. Owoc to rozłupka, rozpadająca się na dwie płaskie niełupki. Sok roślinny zawiera furokumaryny (furanokumaryny) – związki fotouczulające, kontakt z którymi może zagrażać zdrowiu a nawet życiu człowieka.

Gatunkiem bardzo podobnym jest barszcz Mantegazziego, który posiada bardziej powcinane blaszki liściowe. Bywa uprawiany jako roślina ozdobna w parkach i ogrodach. Stwarza takie same zagrożenie dla środowiska oraz zdrowia ludzkiego jak barszcz Sosnowskiego. Barszcz Sosnowskiego i Mantegazziego mogą tworzyć mieszańce.

Barszcz Sosnowskiego (Heracleum sosnowskyi) kwitnący egzemplarz

Okres kwitnienia: czerwiec-sierpień

Cykl życiowy, biologia: Gatunek dwu lub wieloletni. Kiełkowanie nasion odbywa się wiosną, gdy gleba nagrzewa się do 7–8°C. W pierwszym sezonie wegetacyjnym barszcz wytwarza wyłącznie rozetę liści, która na zimę zamiera, oraz dobrze rozwinięty system korzeniowy. W drugim roku wegetacji roślina wchodzi w etap wzrostu generatywnego, wówczas powstaje pęd kwiatostanowy i dochodzi do kwitnienia. Pojedynczy egzemplarz wydaje nawet do 100 000 nasion (przeciętnie około 20 000) zachowujących żywotność do ok. 4 lat. Po osypaniu nasion roślina macierzysta zazwyczaj zamiera (gatunek monokarpiczny). Niektóre egzemplarze nie wchodzą w etap rozwoju generatywnego w drugim roku wegetacji, stając się roślinami wieloletnimi. Kontakt z barszczem może stwarzać zagrożenie dla zdrowia ludzi i zwierząt ze względu na obecność w soku roślinnym związków furokumarynowych uwrażliwiających skórę na działanie promieni UV. Ze względu na lotność furokumaryn możliwe jest poparzenie nawet bez bezpośredniego kontaktu z rośliną.

Występowanie, szkodliwość: Barszcz Sosnowskiego jest rośliną pochodzącą z Kaukazu, którą sprowadzono do Polski w roku 1958, w celu zbadania jej domniemanych właściwości leczniczych. W latach późniejszych (głównie 70 i 80tych) był uprawiany na szeroką skalę jako potencjalna roślina paszowa. Jednak, m.in. ze względu na trudności ze zbiorem (ogromne rozmiary rośliny) oraz powtarzającymi się przypadkami poparzeń, ostatecznie uprawy zaniechano. Obecnie gatunek występuje m.in. na obrzeżach pół, wzdłuż cieków wodnych i szlaków komunikacyjnych, na nieużytkach – najliczniej tam gdzie niegdyś był uprawiany. Z powodu właściwości parzących powinien być zwalczany niezależnie od nasilenia. Roślina ta stwarza również zagrożenie dla środowiska naturalnego wypierając inne gatunki (roślina inwazyjna). Ocenia się, że na obszarach zdominowanych przez barszcz liczebność innych gatunków spada nawet o blisko 70%.

Typowe warunki siedliskowe:
wskaźnik świetlny: pełne światło – umiarkowane światło
wskaźnik wilgotnościowy: gleby wilgotne
wskaźnik trofizmu: gleby zasobne
wskaźnik kwasowości gleby: gleby obojętne (6≤ pH <7) – gleby zasadowe (pH>7)

Zwalczanie barszczu Sosnowskiego

Przystępując do zwalczania barszczu Sosnowskiego należy pamiętać o jego toksycznych właściwościach! Niezbędne jest korzystanie z kompletnej odzieży ochronnej (z nienasiąkliwego i nieprzemakalnego materiału) okrywającej całe ciało, długich gumowych rękawic oraz pełnych masek ochronnych. W zwalczaniu rośliny nie powinni brać udziału alergicy!

Barszcz Sosnowskiego jest gatunkiem trudnym do wyeliminowania ze względu na niską wrażliwość na herbicydy oraz odpornością na zabiegi mechaniczne. Dotychczas nie opracowano szybkiego i w pełni skutecznego sposobu eliminacji gatunku, zaleca się łączne korzystanie z dostępnych metod. Wytyczne dotyczące zwalczania barszczu Sosnowskiego i Mantegazziego dostępne są na stronie internetowej Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska (www.gdos.gov.pl). Wybrane możliwości zwalczania przedstawiono poniżej.

Koszenie lub ścinanie roślin. Jedynie osłabia barszcz i zapobiega powstaniu nasion, musi być powtarzane systematycznie (wielokrotnie podczas jednego sezonu) przez okres kilku lat. Niedopuszczanie do powstawania nowych nasion stopniowo ogranicza ich liczebność w glebie (w tym celu można ścinać w odpowiednim momencie wyłącznie kwiatostany).

Zakładanie osłon na baldachy. Ze względu, że barszcz Sosnowskiego jest rośliną monokarpiczną i zazwyczaj obumiera po wydaniu nasion, dopuszczenie do wydania nasion, a jednocześnie zapobiegnięcie ich osypaniu może być jedną z metod zwalczania gatunku.

Przecinanie korzeni. Należy przycinać korzenie na głębokości co najmniej 10cm (np. ostrym szpadlem). Podcinanie powinno być prowadzona 2-3 krotnie podczas sezonu, przez kilka lat.

Wykopywanie lub wyrywanie. Metoda skuteczna do eliminowania młodych egzemplarzy, należy zwrócić uwagę czy został usunięty cały korzeń.

Wykorzystanie herbicydów. Niektóre herbicydy mogą być bardzo pomocne w walce z barszczem Sosnowskiego. W jednym z badań (IUNG-PIB) glifosat po 8 tygodniach od zabiegu wyeliminował barszcz w 90-95%, jednak w późniejszych obserwacjach (5 miesięcy po aplikacji) zaobserwowano odrastanie 25-45% roślin. Znacznie bardziej skuteczna okazała się mieszanina glifosat + flazasulfuron, której skuteczność oceniono na 97-98% (8 tygodni po zabiegu), a odrastanie (5 miesięcy po aplikacji) na sięgające maksymalnie 3%.