Późny termin siewu, szeroka rozstawa rzędów oraz powolny wzrost początkowy sprawiają, że burak cukrowy jest gatunkiem szczególnie podatnym na zachwaszczenie. Z punktu widzenia ochrony plantacji największe znaczenie ma okres od kiełkowania do osiągnięcia przez uprawę fazy 6-8 liści właściwych, ponieważ obecność chwastów w tym czasie powoduje największe straty w plonie (jest to tzw. krytyczny okres konkurencji).
W zachwaszczeniu buraka ważną rolę odgrywają chwasty jednoliścienne, należące do rodziny wiechlinowatych, czyli traw. Choć zazwyczaj występują mniej licznie niż chwasty dwuliścienne, także mogą w istotnym stopniu zakłócić wzrost roślin oraz obniżać plon. Do najczęściej spotykanych w uprawie buraka gatunków z tej grupy zalicza się chwastnicę jednostronną, włośnicę siną, włośnicę zieloną oraz perz właściwy.
|
|
|
Chwastnica jednostronna
Chwastnica jednostronna jest najpospolitszym chwastem jednoliściennym występującym na krajowych plantacjach buraka cukrowego. Należy do gatunków ciepłolubnych – jej nasiona rozpoczynają kiełkowanie po ogrzaniu gleby do temperatury 10-15°C. Chwastnica preferuje gleby o wysokim pH, zasobne w wodę oraz składniki pokarmowe. Najlepiej rozwija się na stanowiskach dobrze nasłonecznionych. Wykazano, że osobniki rosnące w pełnym nasłonecznieniu wytwarzają czterokrotnie więcej suchej masy oraz dwukrotnie więcej rozkrzewień i wiech niż rośliny rozwijające się w półcieniu.
Chwastnica należy do gatunków szczególnie silnie konkurencyjnych dla buraka. Nawet występując w niewielkim nasileniu może prowadzić do istotnych strat plonu. Badania IOR-PIB wykazały, że przy obsadzie 3 szt. chwastnicy na 1 m2 plantacji straty plonu korzeni, w zależności od przebiegu warunków pogodowych, wynosiły od 13 do 48%. Większą szkodliwość tego chwastu obserwowano w sezonach z niedoborem opadów.
Włośnica sina i zielona
Włośnica sina i włośnica zielona charakteryzują się dużymi wymaganiami cieplnymi, przewyższającymi nawet wymagania chwastnicy jednostronnej. Ich nasiona rozpoczynają kiełkowanie dopiero wtedy, gdy temperatura gleby osiągnie 15-20°C, dlatego najliczniejsze wschody obserwuje się zwykle późną wiosną, a czasem dopiero na początku lata. W porównaniu z chwastnicą jednostronną gatunki te mają nieco mniejsze wymagania siedliskowe – częściej występują na glebach uboższych w składniki pokarmowe i mniej zasobnych w wodę (zwłaszcza włośnica sina).
W badaniach przeprowadzonych w USA stwierdzono, że obecność 52 szt. włośnicy zielonej na 1 m2 plantacji buraka cukrowego powodowała spadek plonu korzeni o 36%. W Północnej Dakocie za próg szkodliwości uznaje się występowanie 5 włośnic na 30 metrach rzędu buraka.
Perz właściwy
Perz właściwy jest najpospolitszym wieloletnim chwastem jednoliściennym spotykanym w buraku cukrowym. W przeszłości gatunek ten miał dużo większe znaczenie – jeszcze w latach 80. XX wieku w niektórych regionach Polski występował na 80-100% pól uprawnych. Upowszechnienie stosowania herbicydów, w szczególności glifosatu, wyraźnie ograniczyło skalę jego występowania. Nie zmienia to jednak faktu, że perz nadal zaliczany jest do najważniejszych chwastów jednoliściennych występujących w buraku cukrowym. Zwykle najliczniej pojawia się na plantacjach zaniedbanych pod względem agrotechnicznym. O jego szkodliwości decydują silna konkurencyjność oraz zdolność do szybkiego odrastania z fragmentów rozłogów. Według niektórych źródeł już 20 egzemplarzy perzu na 10 m2 plantacji może obniżyć plon korzeni o 5%. Z kolei badania przeprowadzone w Austrii wskazują, że próg szkodliwości dla buraka cukrowego wynosi zaledwie 3 osobniki na 10 m2 plantacji.
Perz najlepiej rozwija się na glebach umiarkowanie wilgotnych, od mniej zasobnych po żyzne. Preferuje stanowiska o odczynie od kwaśnego do zasadowego, a jego wymagania termiczne i świetlne są niższe niż chwastnicy i włośnic. Szeroka amplituda ekologiczna sprzyja trwałemu występowaniu perzu w różnych siedliskach, co zwiększa jego znaczenie jako chwastu.
Jaki oprysk na chwasty jednoliścienne w buraku
W ochronie buraka cukrowego przed chwastami jednoliściennymi kluczową rolę odgrywają graminicydy. Chociaż niektóre substancje czynne stosowane głównie do zwalczania chwastów dwuliściennych mogą wykazywać pewną skuteczność również wobec wybranych gatunków traw, ich działanie ma zazwyczaj jedynie charakter uzupełniający. W praktyce największe znaczenie mają preparaty wyspecjalizowane, zawierające m.in. takie substancje czynne, jak chizalofop-P etylowy, cykloksydym, fluazyfop-P butylowy, kletodym oraz propachizafop.
Jednym z głównych czynników warunkujących skuteczność herbicydu jest faza rozwojowa chwastów w chwili wykonania zabiegu. Zarówno zbyt wczesna, jak i opóźniona aplikacja może wyraźnie ograniczać efektywność zwalczania. W przypadku chwastnicy oraz włośnic przedwczesne zastosowanie herbicydu nalistnego nie zapewnia odpowiedniej ochrony plantacji przed kolejnymi, późnowiosennymi wschodami, charakterystycznymi dla tych ciepłolubnych gatunków. Podobnie w zwalczaniu perzu zbyt wczesne przeprowadzenie oprysku może obniżać skuteczność zabiegu, ponieważ niedostatecznie rozwinięte części nadziemne pobierają mniejsze ilości substancji czynnej.
Niekorzystne jest także zbytnie opóźnianie zabiegu. W takiej sytuacji chwasty w bardziej zaawansowanych stadiach rozwoju słabiej reagują na herbicyd, a rozrastające się liście buraka, zakrywające międzyrzędzia, utrudniają precyzyjny oprysk.
Poza chwastami prosowatymi i perzem w buraku mogą występować także inne gatunki chwastów jednoliściennych. Na niektórych plantacjach poważny problem stanowią m.in. wiechlina roczna, owies głuchy oraz wyczyniec polny. Niekiedy największe znaczenie, zwłaszcza w uprawie bezorkowej, mają samosiewy zbóż.
|
|
|