Na krajowych polach uprawnych coraz większe problemy stwarza zaślaz pospolity, chwast, którego zasięg występowania od kilkunastu lat systematycznie się powiększa. Skuteczne zwalczanie tego groźnego dla kukurydzy gatunku pozostaje trudne – przede wszystkim ze względu na ograniczoną wiedzę na temat jego wrażliwości na dostępne herbicydy.
Pierwsze wzmianki o występowaniu zaślazu pospolitego (Abutilon theophrasti) na terenach dzisiejszej Polski pochodzą z XIX i XX wieku. Wówczas roślina ta była opisywana jako przypadkowo zawleczona i tylko przejściowo występująca w ekosystemie. Przełom nastąpił na początku XXI wieku, kiedy zaślaz zaczął się zadomawiać na Dolnym Śląsku, głównie na polach gdzie uprawiano kukurydzę lub buraki cukrowe. Co więcej, systematycznie rozprzestrzeniał się na nowe stanowiska, pomimo podejmowanych przez rolników działań zaradczych. Zjawisko to skłoniło pracowników wrocławskiego oddziału Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – PIB (IUNG-PIB) do monitorowania ekspansji gatunku oraz do rozpoczęcia badań nad jego szkodliwością oraz metodami chemicznego zwalczania.
Liścienie nie są identyczne!
Zaślaz pospolity to chwast o imponujących rozmiarach. Jego wyprostowana łodyga dorasta do 1,5–3 metrów, a w sprzyjających warunkach może być jeszcze wyższa. Duże, sercowate liście o karbowanych brzegach osadzone są na długich ogonkach. Zarówno liście, jak i łodygi są krótko owłosione. Żółte, pięciopłatkowe kwiaty wyrastają pojedynczo w kątach liści, w górnej części pędu. Owocem jest torebka, w której znajdują się liczne, spłaszczone, nerkowate nasiona o długości 2–3 mm. Jedna roślina może wyprodukować do kilkunastu tysięcy nasion, zdolnych do kiełkowania nawet przez 50-60 lat. Wschodzące siewki mają dość charakterystyczny wygląd – zazwyczaj jeden z liścieni jest sercowaty, drugi bardziej zaokrąglony. Zarówno liścienie, jak i łodyżka podliścieniowa są delikatnie omszone.
Ciepło mu sprzyja, a mróz zabija
Zaślaz pospolity charakteryzuje się wysokimi wymaganiami cieplnymi. Kiełkowanie rozpoczyna się przy temperaturze gleby wynoszącej co najmniej 8°C, jednak najintensywniej przebiega w zakresie 24–30°C. Nasiona mogą kiełkować zarówno z powierzchni gleby, jak i z głębokości sięgającej do kilkunastu centymetrów (wg. badań IUNG-PIB optymalna głębokość to 1-6 cm). Kwitnienie rozpoczyna się w lipcu i może trwać aż do września. Gatunek ten jest wrażliwy na niskie temperatury – obumiera wraz z nadejściem pierwszych silniejszych przymrozków.
|
|
|
Szkodliwość zaślazu w uprawie kukurydzy
Zaślaz pospolity to chwast, którego obecność na stanowisku może bardzo niekorzystnie wpłynąć na poziom plonowania. Ze względu na szybkie tempo wzrostu, znaczną wysokość oraz dużą powierzchnię liści, bardzo silnie zacienia łan. Ponadto, intensywnie wykorzystuje wodę i składniki pokarmowe, ograniczając ich dostępność dla rośliny uprawnej. Wyniki badań przeprowadzonych w IUNG-PIB wykazały, że przy obecności 1, 2, 4 i 8 szt. zaślazu na m² plantacji plon ziarna kukurydzy obniżał się odpowiednio o 4,2%, 17,6%, 29,8% i 39,9% [2]. W literaturze naukowej zwraca się również uwagę na allelopatyczne właściwości tego chwastu – w warunkach laboratoryjnych wodne ekstrakty z nasion i liści zaślazu wykazywały działanie hamujące kiełkowanie i wzrost korzeni niektórych roślin uprawnych, w tym kukurydzy.
Oprysk na zaślaz pospolity – skuteczne herbicydy według badań IUNG-PIB
W IUNG-PIB we Wrocławiu po raz pierwszy w Polsce przeprowadzono badania nad przydatnością wybranych herbicydów do zwalczania zaślazu pospolitego. Eksperymenty prowadzono zarówno w warunkach szklarniowych, jak i polowych. Najlepsze efekty uzyskano stosując mezotrion oraz mieszaninę foramsulfuronu z jodosulfuronem metylosodowym i adiuwantem – szczególnie, gdy opryski wykonano w fazie trzech liści właściwych chwastu [1]. Trzeba jednak podkreślić, że są to wyniki wstępne, o charakterze informacyjnym i nie mogą być traktowane jako zalecenia dla praktyki rolniczej.
Zwalczanie zaślazu w kukurydzy – aktualne zalecenia
Przez długi czas w zaleceniach ochrony kukurydzy brakowało danych na temat skuteczności herbicydów wobec zaślazu pospolitego. Dopiero kilka lat temu, w etykietach niektórych preparatów zawierających kombinację mezotrion + bromoksynil, chwast ten został wymieniony jako gatunek wrażliwy. Niestety, ze względu na decyzję o wycofaniu bromoksynilu ze stosowania na terenie UE, środki chwastobójcze zawierające tę substancję nie są już od pewnego czasu dostępne. Aktualnie (stan na 25.04.2025 r.) do zwalczania zaślazu pospolitego w kukurydzy zalecane są wybrane preparaty chwastobójcze zawierające kombinację mezotrionu, nikosulfuronu i dikamby (+ odpowiedni adiuwant).
|
|
|
źródła:
1. Domaradzki K., Snopczyński T., Jezierska-Domaradzka A. 2008. Zaślaz pospolity (Abutilon theophrasti Medik.), nowy groźny chwast upraw polowych – charakterystyka, występowanie i możliwości zwalczania. Progress in Plant Protection, 48(2): 567-574.
2. Domaradzki K. 2024. Inwazyjne gatunki chwastów w rolniczej przestrzeni produkcyjnej wyzwaniem dla polskiego rolnictwa. Studia i Raporty IUNG-PIB, 72(26): 9-27.