Na wielu plantacjach zbóż ozimych presja ze strony chwastów jednoliściennych utrzymuje się na bardzo wysokim poziomie, a nawet nasila się. Miotła zbożowa to nie jedyny problem – poważnym zagrożeniem stają się także inne gatunki m.in. wyczyniec polny, stokłosy i życice.
W zbożach ozimych, oprócz wszechobecnej miotły zbożowej, coraz liczniej pojawiają się chwasty jednoliścienne, które wcześniej miały niewielkie lub marginalne znaczenie gospodarcze. Wielu rolników już od dawna musi prowadzić intensywną walkę z wyczyńcem polnym, który w niektórych częściach kraju występuje masowo powodując znaczne straty plonu. W ostatnich kilkunastu latach jako chwasty problematyczne coraz częściej wymieniane są również niektóre gatunki stokłos i życic, a zwłaszcza stokłosa żytnia i stokłosa płonna oraz życica trwała.
|
|
|
Wyczyniec polny (Alopecurus myosuroides)
Wyczyniec polny to gatunek obcego pochodzenia, który zadomowił się na obszarze Polski już setki lat temu. Jednak dopiero w drugiej połowie XX wieku zaczęły napływać pierwsze doniesienia o rozprzestrzenianiu się tej rośliny na polach uprawnych. Obecnie w niektórych regionach, szczególnie na północy kraju, wyczyniec należy do najgroźniejszych chwastów zbóż ozimych.
Wyczyniec najczęściej spotykany jest na glebach ciężkich, gliniastych i ilastych. Preferuje stanowiska zasobne w wodę, żyzne lub umiarkowanie ubogie. Siewki wyczyńca, które pojawiają się na polach przede wszystkim jesienią, świetnie zimują, zwłaszcza jeśli przed nadejściem mrozów osiągną bardziej zaawansowane stadia rozwoju. W pełni rozkrzewione rośliny mogą przetrwać temperatury spadające nawet do -25°C.
Wyczyniec występując na plantacjach w bardzo dużym nasileniu zdolny jest całkowicie zagłuszyć roślinę uprawną. W badaniach polowych zrealizowanych w IUNG-PIB ustalono, że 51-100, 101-200, 201-300 oraz >300 sztuk wyczyńca przypadających na m2 plantacji pszenicy ozimej spowodowało straty sięgające średnio 18%, 27%, 53% i 66%.
Oprysk na wyczyńca w zbożach
Do chemicznej walki z wyczyńcem zalecanych jest wiele produktów chwastobójczych, które zawierają m.in. mezosulfuron metylowy, pinoksaden, fenoksaprop-P-etylu lub pendimetalinę. W doświadczeniach IUNG-PIBprowadzonych na Opolszczyźnie wysoką skutecznością charakteryzowała się kombinacja mezosulfuron + jodosulfuron stosowana z dodatkiem adiuwanta. Należy pamiętać, że wyczyniec jest gatunkiem z tendencją do uodparniania się na działanie herbicydów. W naszym kraju potwierdzono obecność populacji niewrażliwych najczęściej na działanie niektórych substancji z grupy inhibitorów ALS i/lub inhibitorów ACCazy.
Stokłosa żytnia (Bromus secalinus)
Stokłosa żytnia należała niegdyś do dość pospolitych chwastów zbożowych. Systematyczny spadek jej liczebności w drugiej połowie XX wieku spowodował, że ostatecznie trafiła na ogólnopolską „czerwoną listę” jako roślina narażony na wyginięcie. W ostatnich latach gatunek ten zaczął ponownie się rozprzestrzeniać. W niektórych regionach, zwłaszcza na południu i wschodzie kraju, bywa określana jako chwast lokalnie pospolity.
Stokłosa zasiedla zarówno gleby lekkie, jak i cięższe. Preferuje stanowiska nieco ubogie w składniki pokarmowe, o pH od 5 do 7. Siewki tego gatunku można zaobserwować głównie jesienią. Ziarniaki w glebie utrzymują żywotność przez 2-3 lata.
W badaniu przeprowadzonym w IOR-PIB próg szkodliwości stokłosy żytniej wynosił 3-4 rośliny na m² dla krótkosłomej odmiany pszenicy uprawianej na glebie słabszej, natomiast 5-6 roślin na m² dla odmiany długosłomej uprawianej na glebie bardziej żyznej.
Oprysk na stokłosę żytnią w zbożach
Stokłosa żytnia aktualnie wymieniona jest jako gatunek wrażliwy jedynie w etykietach niektórych herbicydów, które zawierają jodosulfuron metylosodowy + mezosulfuron metylowy lub propoksykarbazon sodowy + mezosulfuron metylowy.
|
|
|
Stokłosa płonna (Bromus sterilis)
W przeszłości stokłosa płonna nie stwarzała większego zagrożenia dla upraw. Pojawiała się jedynie sporadycznie m.in. w zasiewach zbóż i ogrodach. W ostatnich latach odnotowuje się jednak wzrost liczebności tego gatunku na polach uprawnych, gdzie przenika z siedlisk ruderalnych. Przyczyną tego zjawiska są m.in. uproszczenia w technologii uprawy, takie jak systemy bezorkowe.
Stokłosa płonna preferuje gleby umiarkowanie ubogie o odczynie zbliżonym do obojętnego. Wykazuje wysoką odporność na niedobór wody, dlatego często zasiedla stanowiska suche. Jej ziarniaki szybko tracą żywotność – według niektórych źródeł już po roku są niezdolne do kiełkowania.
W badaniach krajowych (IOR-PIB) istotne straty plonu pszenicy ozimej odnotowano przy zachwaszczeniu stokłosą płonną w nasileniu 10–15 szt./m2. Chwast ten występując w nasileniu 150-160 szt./m2 redukował plon ziarna o 72%.
Oprysk na stokłosę płonną w zbożach ozimych
Stokłosę płonną zachwaszczającą niektóre gatunki zbóż (m.in. pszenicę ozimą) można zwalczać wykorzystując m.in. herbicydy zawierające propoksykarbazon sodowy + mezosulfuron metylowy oraz pinoksaden + piroksysulam.
Życica trwała (Lolium perenne)
Życica trwała, znana także jako rajgras angielski, jest najszerzej rozpowszechnionym gatunkiem spośród życic występujących w Polsce. W stanie dzikim można ją spotkać na terenie całego kraju. Pojawia się na nieużytkach, przydrożach, a nawet w szczelinach murów i asfaltu. Jednocześnie jest powszechnie uprawiana i wykorzystywana przez człowieka m.in. jako składnik mieszanek trawnikowych oraz jako bardzo wartościowa trawa pastewna.
Życica trwała to roślina wieloletnia, wytwarzająca dość płytki system korzeniowy i krótkie rozłogi. Preferuje gleby zasobne i umiarkowanie wilgotne, najlepiej o odczynie obojętnym. Źle znosi niekorzystne warunki siedliskowe (np. susze, przymrozki wiosenne).
W literaturze światowej życica trwała przedstawiana jest jako uciążliwy chwast zbóż ozimych oraz roślin wieloletnich m.in. sadów, winnic, gajów oliwnych i lucerny. W Polsce gatunek ten staje się coraz bardziej problematyczny, zwłaszcza w systemach uprawy uproszczonej, choć na chwilę obecną jego znaczenie nie jest jeszcze duże.
Oprysk na życicę trwałą w zbożach
Plantatorzy mają do dyspozycji dość obszerną paletę herbicydów zalecanych do zwalczania życicy trwałej w niektórych gatunkach zbóż. W tym celu mogą wykorzystać np. wybrane preparaty zawierające flufenacet, mezosulfuron metylowy czy piroksysulam.
Wiechlina roczna (Poa annua)
Wiechlina roczna to jeden z najbardziej rozpowszechnionych gatunków roślin na świecie! Można ją spotkać na wszystkich kontynentach, przy czym najliczniej występuje w klimacie umiarkowanym i chłodnym. W Polsce jest bardzo pospolita zarówno na nizinach, jak i w niższych położeniach górskich. Zasiedla m.in. miedze, pobocza dróg, ścieżki i tereny miejskie, gdzie bardzo dobrze znosi wydeptywanie. Jako chwast pojawia się na trawnikach, w ogrodach i na polach uprawnych. Niektórzy badacze zwracają uwagę, że gatunek ten staje się coraz większym zagrożeniem dla zbóż [1].
Wiechlina roczna występuje na różnych typach gleb, preferuje jednak miejsca bogate w składniki odżywcze i umiarkowanie wilgotne. Wyróżnia się wysoką zdolnością adaptacyjną. Kiełkuje w szerokim zakresie temperatur, wykazuje dużą odporność na niskie temperatury (zwłaszcza niektóre jej ekotypy) oraz na silne zasolenie. Charakteryzuje się szybkim tempem rozwoju – może wydać kilka pokoleń w ciągu roku. Kwitnienie i owocowanie tego gatunku może trwać niemal przez cały rok.
Wiechlina roczna nie należy do gatunków silnie konkurencyjnych. Ze względu na niewielkie rozmiary największe zagrożenie stwarza dla zbóż znajdujących się we wczesnych fazach rozwojowych. Zgodnie z danymi brytyjskimi, zagęszczenie tego chwastu na poziomie 50 roślin na metr kwadratowy może obniżyć plon pszenicy o 5%.
Oprysk na wiechlinę roczną w zbożach
Na rynku dostępnych jest wiele skutecznych rozwiązań herbicydowych przeznaczonych do zwalczania wiechliny rocznej na plantacjach zbóż. Chwast ten jest wymieniany jako wrażliwy w etykietach niektórych preparatów zawierających np. mezosulfuron metylowy, flufenacet, prosulfokarb + diflufenikan.
źródła:
1. Sekutowski T. 2025. Czym zwalczyć wiechlinę roczną w zbożach? Ostatni dzwonek, żeby ją skutecznie wyeliminować z plantacji zbóż. Wiadomości Rolnicze Polska, 15 marca 2025, https://www.wrp.pl/czym-zwalczyc-wiechline-roczna-w-zbozach-ostatni-dzwonek-zeby-ja-skutecznie-wyeliminowac-z-plantacji-zboz/ (dostęp: 21.03.2025).