W ostatnich latach rośnie znaczenie niektórych chwastów, które wcześniej nie stwarzały większego zagrożenia dla upraw rzepaku. Przykładem jest stulicha psia – roślina dawniej kojarzona przede wszystkim z terenami ruderalnymi, która obecnie występuje na coraz większej liczbie plantacji. Pojawiają się także doniesienia o nasilającej się presji ze strony farbownika polnego. Pomimo że obecnie problem ten ma charakter głównie lokalny, to w krajowej literaturze fachowej farbownik bywa wymieniany pośród najważniejszych chwastów rzepaku ozimego [1].
Stulicha psia (Descurainia sophia)
Stulicha psia to jednoroczna roślina z rodziny kapustowatych. Dawniej spotykana głównie w siedliskach ruderalnych, takich jak np. nasypy kolejowe czy gruzowiska, obecnie coraz częściej zaliczana do grona uciążliwych chwastów segetalnych (polnych). Najliczniej występuje w oziminach, szczególnie w rzepaku. Preferuje gleby piaszczyste, umiarkowanie nasłonecznione, o stosunkowo dobrej zawartości składników pokarmowych. Według niektórych źródeł dobrze rozwija się także na stanowiskach suchych.
Stulicha to roślina o bardzo dużej płodności. Na polach uprawnych pojedynczy osobnik wydaje średnio ok. 20 tys. nasion, jednak w sprzyjających warunkach glebowo-klimatycznych i przy niezbyt nasilonej konkurencji ze strony innych roślin, może ich wyprodukować nawet 700 tys.! Siewki tego gatunku pojawiają się na polach uprawnych zarówno jesienią, jak i wiosną. Drobne nasiona stulichy kiełkują wyłącznie z najpłytszej warstwy gleby – w niektórych badaniach nie zaobserwowano wschodów już z głębokości 2 cm. Egzemplarze wschodzące jesienią i zimujące w formie rozet liściowych są zazwyczaj bardziej okazałe – wyższe, silniej rozgałęzione i plenniejsze.
|
|
|
| Badania dr E. M. Pytlarz (UP Wrocław) wykazały, że istotny wpływ na rozwój stulichy psiej ma przedplon. Szczególnie silne działanie hamujące odnotowano w przypadku owsa – mimo upływu kilku miesięcy od jego zbioru, obserwowano ograniczony rozwój stulichy w porównaniu do przedplonów takich jak żyto czy ziemniaki. |
Obecność stulichy psiej w uprawach rzepaku, szczególnie w wysokim nasileniu, może prowadzić do poważnych strat plonu. Jej wysoki potencjał reprodukcyjny sprawia, że nawet niewielka liczba roślin pozostawionych na polu sprzyja szybkiemu zwiększaniu stopnia zachwaszczenia w kolejnych latach. W badaniach krajowych wykazano, że już zagęszczenie na poziomie 5 osobników na 1 m² może obniżyć plon rzepaku o 0,24 t/ha. Straty te mogą wynikać nie tylko z bezpośredniej konkurencji o zasoby siedliskowe, lecz także z oddziaływań allelopatycznych. Doświadczalnie potwierdzono, że wodne wyciągi z nadziemnych części wegetatywnych stulichy hamowały kiełkowanie niektórych roślin uprawnych, w tym rzepaku [2].
Jaki oprysk na stulichę psią w rzepaku
Do zwalczania stulichy psiej w rzepaku ozimym plantatorzy mają do dyspozycji m.in. wybrane preparaty zawierające metazachlor, halauksyfen metylu + pikloram oraz chlomazon + napropamid.
| Z badań przeprowadzonych w USA wynika, że zwiększenie normy wysiewu rzepaku może częściowo ograniczyć rozwój stulichy psiej. Efekt ten jest jednak ograniczony, m.in. dlatego, że chwast ten toleruje częściowe zacienienie i dobrze rozwija się przy umiarkowanym dostępie do światła [3]. |
|
|
|
Farbownik polny (krzywoszyj polny) (Anchusa arvensis)
Farbownik polny to jednoroczna roślina z rodziny ogórecznikowatych, występująca na polach uprawnych, w ogrodach oraz na siedliskach ruderalnych. Zasiedla różne typy gleb, preferuje jednak podłoża piaszczyste i umiarkowanie ubogie. Dobrze radzi sobie zarówno w pełnym słońcu i przy dużej wilgotności gleby, jak i w suchych, lekko zacienionych miejscach. W uprawach rzepaku zazwyczaj występuje w niewielkim nasileniu, choć na słabiej chronionych stanowiskach może dochodzić do kompensacji tego gatunku.
Siewki farbownika mogą pojawiać się na polach niemal przez cały sezon wegetacyjny. Osobniki wschodzące jesienią zimują w postaci dobrze rozwiniętej rozety liściowej. Nie jest to gatunek wyróżniający się dużą plennością. Pojedyncza roślina wytwarza średnio kilkaset nasion, które zachowują żywotność zazwyczaj tylko przez kilku lat. Na glebach żyznych i wilgotnych szybko dochodzi do ich rozkładu pod wpływem działania grzybów i bakterii glebowych.
Obecnie brak precyzyjnych danych dotyczących wpływu farbownika polnego na plon rzepaku, nie ustalono również progów jego szkodliwości. Z relacji plantatorów wynika jednak, że chwast ten, pojawiając się w dużym nasileniu, może znacząco obniżać plony.
Jaki oprysk na farbownika (krzywoszyja) polnego w rzepaku
Aktualnie do zwalczania farbownika polnego w rzepaku rekomendowane są wyłącznie preparaty zawierające chlomazon. Warto jednak zwrócić uwagę, że w wyszukiwarce środków ochrony roślin na stronie MRiRW, po wpisaniu nazwy agrofaga „farbownik polny”, nie pojawiają się żadne wyniki dotyczące rzepaku ozimego (stan na 7 sierpnia 2025 r.). Wynika to z faktu, że w etykietach rejestracyjnych części środków chwastobójczych producenci wciąż posługują się wyłącznie starszą nazwą – „krzywoszyj polny”. Warto o tym pamiętać, przeszukując bazę środków ochrony roślin lub przeglądając etykiety herbicydów.
Siewka stulichy psiej.
źródła:
1. Jajor E., Strażyński P., Mrówczyński M. (red.) 2023. Metodyka Integrowanej Produkcji Rzepaku Ozimego. Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy, Poznań 2023, 105 ss.
2. Pytlarz E. M. 2017. Biologiczne i ekologiczne właściwości stulichy psiej (Descurainia sophia (L.) Webb ex Prantl) [Rozprawa doktorska, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu].
3. Landau C. A., Schutte B. J., Mesbah A. O., Angadi S. V. 2017. Flixweed (Descurainia sophia) shade tolerance and possibilities for flixweed management using rapeseed seeding rate. Weed Technol 31:477-486.