Przytulia czepna – groźny konkurent zbóż

Przytulia czepna (Galium aparine) to pospolita, szeroko rozpowszechniona roślina, spotykana nie tylko na polach uprawnych, w sadach i ogrodach, ale także na terenach ruderalnych, w lasach łęgowych i zaroślach. Najchętniej rośnie na glebach zasobnych w wodę (od umiarkowanie wilgotnych po wilgotne) oraz bogatych w składniki pokarmowe, o odczynie zbliżonym do obojętnego. Jej charakterystyczny pokrój – czworokanciasta, wiotka łodyga, liście ułożone w okółkach i haczykowate wyrostki pokrywające cały pęd – sprawia, że trudno pomylić ją z innymi chwastami. To gatunek dobrze znany każdemu rolnikowi.

Dobrze przystosowana do chłodu

Przytulia czepna jest gatunkiem jednorocznym, tworzącym zarówno formy jare, jak i zimujące. Na tle wielu innych chwastów wyróżnia się niewielkimi wymaganiami termicznymi. Jej siewki mogą pojawiać się na plantacjach późną jesienią, bardzo wczesną wiosną, a nawet podczas zimowych ociepleń, gdy temperatura tylko nieznacznie przekracza 0°C. Według niektórych opracowań proces kiełkowania rozpoczyna się już przy 1°C, a w innych jako próg wskazuje się około 2-5°C. Siewki tego gatunku doskonale zimują. Niemieccy badacze uznali przytulię za jeden z najbardziej odpornych na mróz chwastów spotykanych w uprawach rzepaku, pszenicy, jęczmienia oraz żyta na terenie zachodnich Niemiec.

Chwast wyjątkowo szkodliwy

Przytulia bywa opisywana jako najgroźniejszy chwast dwuliścienny występujący w zbożach. Jest silnym konkurentem o czynniki niezbędne do wzrostu i rozwoju roślin uprawnych, ponadto przyczynia się do ich wylegania oraz utrudnia zbiór kombajnowy. Nawet w niewielkim nasileniu powoduje istotne spadki plonu. Przy silnym zachwaszczeniu straty mogą sięgać kilkudziesięciu procent. W badaniu przeprowadzonym w IUNG-PIB redukcja plonu pszenicy ozimej zachwaszczonej przytulią w nasileniu 2, 10, 25 i 50 szt./m² wynosiła odpowiednio 4, 12, 22 i 32%. Orientacyjne progi szkodliwości przytulii dla zbóż są bardzo zróżnicowane i mieszczą się zazwyczaj w granicach od 0,1 do 5 szt./m².

Doświadczalnie wykazano, że wraz ze wzrostem nawożenia azotowego konkurencyjny wpływ przytulii czepnej na pszenicę się nasila – przy tej samej obsadzie chwastu może ona powodować większe straty plonu. Wynika to prawdopodobnie z tego, że przytulia silniej i szybciej reaguje na wzrost dostępności azotu niż pszenica, co zwiększa jej przewagę konkurencyjną w łanie.

Jaki oprysk na przytulię czepną?

Chociaż jesienią plantatorzy zbóż mają do dyspozycji różne rozwiązania do chemicznego zwalczania przytulii czepnej, m.in. oparte na pendimetalinie, prosulfokarbie czy mieszaninie chlorotoluronu z diflufenikanem, to nie zawsze zapewniają one odpowiednią skuteczność. Jeśli jesienny oprysk na chwasty okazał się niewystarczająco efektywny – choćby z powodu niekorzystnych warunków pogodowych – lub nie został wykonany, konieczna staje się wiosenna interwencja herbicydowa. Nie należy z nią zwlekać, ponieważ zimujące osobniki przytulii czepnej, bardzo wcześnie wychodzą z zimowego spoczynku. Z każdym kolejnym dniem wegetacji coraz silniej konkurują z rośliną uprawną o wodę, światło oraz składniki pokarmowe. Wiosną plantatorzy mogą wykorzystać szereg substancji czynnych skutecznie eliminujących ten gatunek, m.in. amidosulfuron, fluroksypyr, florasulam, jodosulfuron metylosodowy, MCPA + dikamba. Na niektóre herbicydy, m.in. amidosulfuron i fluroksypyr, przytulia czepna wykazuje bardzo wysoką wrażliwość, nawet w zaawansowanych stadiach rozwoju.