Szarłat szorstki to jeden z najgroźniejszych chwastów występujących w buraku cukrowym. Nie tylko silnie zacienia łan oraz pobiera znaczne ilości składników pokarmowych, lecz także pełni rolę żywiciela dla niektórych patogenów porażających ten gatunek uprawny.
Nieregularny rozkład opadów, przedłużające się okresy suszy oraz fale upałów powoli stają się charakterystycznymi elementami współczesnych sezonów wegetacyjnych. W takich warunkach niektóre rośliny radzą sobie wyjątkowo dobrze. Przykładem jest szarłat szorstki (Amaranthus retroflexus), ciepłolubny gatunek pochodzący z południowo-zachodniej Ameryki Północnej oraz z obszarów międzyzwrotnikowych obu Ameryk. Eksperci podkreślają, że jego zwalczanie w uprawach buraka cukrowego, gdzie cechuje się szybkim tempem wzrostu i zdolnością do szybkiego rozprzestrzeniania, staje się coraz trudniejsze [1].
|
|
|
Fotosynteza, która daje przewagę
Szarłat szorstki, z uwagi na wysokie wymagania cieplne, pojawia się na plantacjach bardzo późno. Szczyt jego wschodów często przypada dopiero na drugą połowę maja, a czasem nawet na początek czerwca. Roślina ta korzysta z mechanizmu fotosyntezy typu C4, który pozwala na efektywne gospodarowanie wodą i dynamiczny wzrost w okresach silnego nasłonecznienia i wysokich temperatur. Szarłat wyróżnia się również bardzo dużym potencjałem reprodukcyjnym. W warunkach optymalnych jeden osobnik może wyprodukować kilkaset tysięcy nasion, choć na polach uprawnych liczba ta rzadko przekracza kilka tysięcy. Nasiona wykazują wyjątkową trwałość – w glebie mogą utrzymać zdolność do kiełkowania nawet przez dziesiątki lat.
Groźny rywal dla buraka cukrowego
Szarłat szorstki to chwast o wysokich zdolnościach konkurencyjnych – intensywnie pobiera wodę i składniki pokarmowe, a ponadto silnie zacienia powierzchnię plantacji. Ze względu na przynależność do tej samej rodziny botanicznej co burak, może pośredniczyć w rozprzestrzenianiu groźnych dla tej uprawy patogenów, m.in. wirusa mozaiki buraka czy sprawcy zgorzeli siewek. W północnej Dakocie (USA) ustalono, że już 5 osobników szarłatu na 30 metrów rzędu buraka stanowi próg ekonomicznej szkodliwości. Według niektórych krajowych źródeł, orientacyjnym progiem szkodliwości jest występowanie szarłatu w nasileniu zaledwie 1 szt. na 10 m2 plantacji buraka.
Jak rozpoznać szarłat szorstki?
Pędy szarłatu szorstkiego osiągają zazwyczaj od 20 do 90 cm wysokości. Osadzone na długich ogonkach liście są kształtu owalno-rombowatego, jajowatego lub eliptycznego. Kwiaty zebrane w gęste, kłosokształtne kwiatostany, ulokowane szczytowo oraz w kątach liści. Nasiona soczewkowate, czarne, o średnicy około 1 mm. Cechą charakterystyczną siewek jest karminowoczerwony lub czerwonawy, nagi hipokotyl (łodyżka podliścieniowa) oraz podłużnie równowąskie liścienie, które od spodu są czerwono lub fioletowo nabiegłe.
Podczas suszy szarłat może zakwitnąć po wykształceniu kilku liści.
Szarłat wykazuje wysoką plastyczność morfologiczną, przejawiającą się m.in. w zróżnicowaniu pokroju, wysokości oraz stopnia rozgałęzienia. Warunki stresowe, takie jak niedobór wody, mogą skutkować znacznym skróceniem fazy wegetatywnej – obserwuje się wówczas kwitnienie po pojawieniu się zaledwie kilku liści (fot.). Natomiast w sprzyjających warunkach wegetacyjnych, przy braku konkurencji, rośliny mogą osiągać znacznie większe rozmiary niż typowe osobniki. Przykładem może być egzemplarz z pola doświadczalnego IUNG-PIB, którego biomasa przekroczyła 7 kg (fot.)!
Ten egzemplarz szarłatu szorstkiego wytworzył 7 kg świeżej masy!
|
|
|
Oprysk na szarłat szorstki w buraku cukrowym – jaki herbicyd wybrać?
Chociaż w ostatnich latach liczba herbicydów dopuszczonych do stosowania w uprawie buraka cukrowego systematycznie się zmniejsza, producenci wciąż dysponują skutecznymi rozwiązaniami pozwalającymi efektywnie chronić plantacje. Spośród dostępnych opcji warto zwrócić szczególną uwagę na metamitron i etofumesat. To herbicydy bardzo dobrze znane plantatorom – skuteczne nie tylko przeciwko szarłatowi szorstkiemu, ale i wielu innym chwastom dwuliściennym. Co istotne, obie te substancje mogą być wykorzystywane zarówno przed- jak i po wschodach buraka.
Oprysk na chwasty zawsze powinien być poprzedzony dokładną analizą etykiety stosowanego preparatu. Nawet herbicydy zawierające te same substancje czynne mogą różnić się zaleceniami dotyczącymi m.in. terminu i sposobu aplikacji oraz zakresem zwalczanych chwastów.
źródła:
Haliniarz M. (2022, 19 października). Szarłat szorstki coraz groźniejszy w buraku cukrowym. Nawozy.eu. https://nawozy.eu/wiedza/porady-ekspertow/buraki/szarlat-szorstki-coraz-grozniejszy-w-buraku-cukrowym (dostęp 17-04-2025).