sałata kompasowa

Lactuca serriola L.
Nazwa angielska: prickly lettuce
Rodzina: astrowate (Asteraceae)

Wygląd, cechy szczególne: Liście tworzące rozetę są owalne, zaokrąglone do wydłużonych, z zębatymi i kolczastymi brzegami. Łodyga obła i prążkowana, osiąga zazwyczaj 120-180 cm wysokości, jednak na polach uprawnych obserwowano okazy mierzące nawet 2,5 m. Dolne liście łodygowe wcinano-pierzastodzielne, górne lancetowate, na brzegach kolczasto ząbkowane. Blaszki liściowe od spodu (na nerwie głównym) kolczaste. Kwiaty żółte, zebrane w małe koszyczki tworzące piramidalną wiechę. Nasiona z aparatem lotnym.

Okres kwitnienia: lipiec-wrzesień

Cykl życiowy, biologia: Gatunek jednoroczny zimujący (w niektórych źródłach określany jako dwuletni). Kiełkuje wiosną i jesienią. Zimują osobniki ze wschodów jesiennych w formie rozety liściowej. Pojedyncza roślina wytwarza do kilkudziesięciu tysięcy nasion, zachowujących żywotność do 3 lat. Osobniki rosnące w pełnym słońcu mogą ustawiać liście w osi północ-południe, brzegiem blaszki do góry (stąd nazwa „kompasowa”). Takie ustawienie liści pozwala wychwytywać więcej słońca rano i wieczorem oraz zabezpiecza roślinę przed przegrzaniem oraz nadmierną utratą wody.

Dolna strona blaszki liściowej.

Występowanie, szkodliwość: Sałata kompasowa obserwowana jest na terenie niemal całej Polski, najmniej liczne występuje w regionie północno-wschodnim. Najczęściej zasiedla stanowiska ruderalne. W ostatnich latach pojawia się coraz więcej doniesień informujących o przenikaniu tego gatunku na pola uprawne, zwłaszcza na plantacje zbóż ozimych i rzepaku ozimego. Występuje także w okopowych, rzepaku jarym i zbożach jarych oraz gryce. Najczęściej pojawia się na obrzeżach plantacji, gdzie przenika ze stanowisk ruderalnych.

Typowe warunki siedliskowe [1]:
wskaźnik świetlny: pełne światło
wskaźnik wilgotnościowy: gleby świeże – suche
wskaźnik trofizmu: gleby umiarkowanie ubogie
wskaźnik kwasowości gleby: gleby zasadowe (pH>7)

Zwalczanie sałaty kompasowej (wrażliwość na substancje czynne)*: Aktualnie w etykietach herbicydów zarejestrowanych w Polsce brak informacji na temat wrażliwości sałaty kompasowej. Z badań przeprowadzonych w innych państwach wynika, że dobre rezultaty w zwalczaniu tego gatunku można uzyskać stosując niektóre substancje z grupy regulatorów wzrostu np. 2,4-D, chlopyralid, dikambę, MCPA. W doświadczeniach szklarniowych przeprowadzonych w Czechach ponad 90% redukcję biomasy gatunku odnotowano po aplikacji amidosulfuronu.

*Skuteczność herbicydu zależy od wielu czynników m.in. fazy rozwojowej chwastu, dawki i formulacji preparatu. Dlatego informacji dotyczących wrażliwości chwastów na działanie środka chwastobójczego należy zawsze szukać w jego etykiecie.

źródła:
1. Zarzycki K., Trzcińska-Tacik H., Różański W., Szeląg Z., Wołek J., Korzeniak U. 2002. Ecological indicator values of vascular plants of Poland. Ekologiczne liczby wskaźnikowe roślin naczyniowych Polski. Wyd. Inst. Bot. PAN, Kraków, 183 ss.